E-Dziennik
Meble mieszkańców ulicy Kościeliskiej

W sobotę 12 września 2009 r. w Galerii Strug odbyła się nietypowa wystawa prezentująca meble i elementy wyposażenia wnętrz mieszkańców ulicy Kościeliskiej. Wystawa została zorganizowana w ramach corocznego Święta Ulicy Kościeliskiej i jest dla naszej młodzieży wystawą dydaktyczną, bowiem zapoznaje z historią miejsca i prywatnymi zbiorami mebli podhalańskich.

Mebl1_25075ecc949b6e5a7702f04414aded2f.jpg


Większość mieszkańców najstarszej ulicy Zakopanego docenia potrzebę zachowania dorobku kulturowego naszych przodków, dlatego wnętrza ich domów zawierają często skarby mające wiele niepowtarzalnego piękna. Meblarstwo jest dziedziną sztuki niestety pomijaną, niewiele jest wystaw prezentujących meble chociaż są to przedmioty towarzyszące nam w codziennym życiu. Meblarstwo podhalańskie ma bardzo bogatą tradycję, rozwijało się od czasów pierwszego osadnictwa na tych ziemiach. Stosunkowo łatwy dostęp do zasobów surowca, jakim jest drewno i zamiłowanie ludu podhalańskiego do wzbogacania swego otoczenia przez charakterystyczne i ciekawe zdobnictwo sprzętów codziennego użytkua także mebli to czynniki które sprawiły, że meblarstwo na Podhalu na przestrzeni lat rozwijało się i ulegało różnorodnym przeobrażeniom . Przeobraża się ono i na naszych oczach, na zmiany ma wpływ wiele czynników ekonomicznych, społecznych i politycznych. Pomimo tego do dziś Podhale jest jednym z nielicznych regionów w Polsce, w których nadal jest kultywowana stara tradycja a meble wykonywane są tradycyjnymi metodami. Tu nowinki cywilizacyjne docierały najpóźniej, a tradycyjne metody zdobnicze przetrwały do dnia dzisiejszego. Nie zmienił tego nawet fakt, że współczesne odczucie piękna ukształtowane przez wszechobecną technikę, jest nieco inne. Zdobnictwo ludowe w drewnie jest najbardziej niezależne od stylów historycznych, bo jest przejawem samodzielnej twórczości górali i ich upodobań. Prawie w każdym domu przy ulicy Kościeliskiej znaleźć można obok współcześnie wykonanych, meble i sprzęty stare, stuletnie, a nawet dwustuletnie. Staranne wykonanie tych przedmiotów i pietyzm z jakim traktują meble ich właściciele sprawiają, że na ogół są one zachowane w bardzo dobrym stanie. Ze względów technicznych wystawiono tylko meble szkieletowe, wystawę uzupełniono pokazem zdjęć całych wnętrz. Można było poznać wnętrza domów państwa Michalików, Janików, Walkoszów, Banieckich, Mardułów, Krzeptowskich, Zatorskich, Dubielówi wnętrze willi ,,Cicha”

Państwo Michalikowie cenią rodzinną tradycję. Ich dom wypełniony jest meblami, które mają swoją historię. Szafa, prezent ślubny Jana Gąsienicy Sobczaka Johyma i jego żony Bronisławy, stare półki góralskie (Ryc. 1), sąsiek po dziadkach. Surowe, delikatne i proste meble o harmonijnie dobranych elementach konstrukcyjnych, oszczędnie zdobione, są pięknym dopełnieniem odremontowanego domu.

Pka_Gralska_Michalikowie_e944d2b4016ca93d2b256430918a83e2.jpg

Ryc. 1   Półka góralska, wł. Rodzina Michalików

Państwo Janikowie pokazali piękną starą świerkową listwę (Ryc. 2), która jest jednym z ciekawszych elementów wyposażenia domu. Listwa składa się z dwóch części galeryjki pochylonej w kierunku pomieszczenia, za którą stały obrazki malowane na szkle oraz z części niższej z kołeczkami, na których wieszano ceramikę. Listwy ozdobne, umieszczane w białych izbach wraz z hierarchizacją społeczeństwa stawały się symbolem prestiżu i bogactwa i do dzisiaj w góralskich domach są ważnym elementem dekoracyjnym.

Listwa_Gr_Janikowie_ac818a3d6dd1c287a01d72ddf74e31f4.jpg

Ryc. 2   Listwa góralska, wł. Rodzina Janików

Stanisław Walkosz-Jambor wykonał w swojej pracowni na Olczy wiele kompletów mebli skrzyniowych i szkieletowych. Wykonał również większość mebli (Ryc. 3), znajdujących się w jego domu przy ulicy Kościeliskiej. Na estetykę mebli mają zasadniczy wpływ właściwości zastosowanego drewna: barwa, połysk i rysunek drewna. Zastosowane w tym przypadku gatunki pierścieniowonaczyniowe: wiąz (brzost), jesion, dąb zaliczane do gatunków o ciekawym rysunku mają decydujący wpływ na estetyczny efekt końcowy mebla.

Krzesa_gr_proj_i_wyk_Walkosz_Jambor_00b703feb4f441d64ccc6e094d1e9fcd.jpg

Ryc. 3   Zydel i krzesła, proj. i wyk.: S. Walkosz - Jambor

W domu państwa Walczak-Banieckich meble (Ryc. 4) wykonał Antoni Sztokfisz z Bukowiny Tatrzańskiej w 1988r. na 25 rocznicę ich ślubu. W drewnianym domu z poziomym układem płazów tylko tak zdobiony mebel może kompozycyjnie zaistnieć. W prezentowanych meblach możemy dostrzec niezwykłe bogactwo ornamentyki podhalańskiej występującej w trzech zasadniczych układach: wstęgowym ( np. skiby poziome, pionowe, skośne, piłka, warkoczyk, ząbiec, gadzik, obłęki, jamki ), zamkniętym (rozety, parzenice ) i opartym na siatce (ażurowa siatka płycin o trójkątnym lub kwadratowym układzie punktów węzłowych). Uwagę zwracają również elementy konstrukcyjne wykorzystywane do celów zdobniczych takie jak zastrzały (pieski), promienie i kołki.

ZW_Walczak_Banieccy_proj_wyk_Antoni_Sztokfisz_d74ffa5fc34edebbb9d2042ed13260c2.jpg

Ryc. 4   Komplet mebli, wł. Rodzina Walczak - Banieckich. Proj. i wyk.; Antoni Sztokfisz

Na uwagę zasługują piękne wnętrza willi ,,Cicha” zaprojektowane przez znanego i cenionego malarza Karola Kłosowskiego.Zaprojektowanie dobrego mebla zależy od właściwego uwzględnienia i pogodzenia ze sobą wszystkich elementów składających się na syntezę mebla, a więc formy, konstrukcji i funkcji. Karol Kłosowski potrafił pięknie wykorzystać wszystkie pomieszczenia i zakamarki domu projektując do nich nietypowe i wyraźnie eksperymentujące formy mebli. Nietypowe zdobnictwo w postaci ornamentu malowanego czy barwnych wycinanek (Ryc. 5) sprawia, że meblez Cichej mają swoisty, niepowtarzalny urok.

proj_i_wyk_Karol_Kosowski_2846f1895c8208554c87a433c90fe88a.jpg

Ryc. 5   Stolik, proj i wyk.: Karol Kłosowski

Inne, bo wzbogacone o instrumenty, wnętrza domu Mardułów z meblami (Ryc. 6)  zaprojektowanymi przez Alicję i Franciszka cechuje harmonia konstrukcji, charakterystycznej formy, niezwykle starannego wykonania i wykończenia. Te meble są meblami o zdarzeniach, emocjach i skojarzeniach, wykonane dla kogoś bardzo bliskiego i kochanego. Sposób wykonania, prowadzenie dłuta, styl linii, głębokość rzeźby to cechy indywidualne, pozwalające na identyfikację wykonawcy. Na uwagę zasługuje prawidłowo wykonane, trudne i skomplikowane, najczęściej występujące w meblach podhalańskich połączenie o złączu widlicowym zacinanym (na kozią ratkę).

Proj_i_wyk_Alicja_i_Fr_Mardua_0729bdf7984c81398cdb64761c463b17.jpg

Ryc. 6   Komplet wypoczynkowy, proj. i wyk.: Alicja i Franciszek Marduła

Henryk i Bartłomiej (absolwent naszej szkoły) Krzeptowski prowadzą pracownię meblarską przy ulicy Kościeliskiej. Na wystawie zaprezentowali komplet mebli. (Ryc. 7)

Proj_i_wyk_H_i_B_Krzeptowscy_8965de783a6ece12f8f9f7753c4271ad.jpg

Ryc. 7 Fotele , proj. i wyk.: Bartłomiej i Henryk Krzeptowski

U państwa Zatorskich meble w 1989r. wykonał nieżyjący już Jerzy Malicki, były nauczyciel Zespołu Szkół Budowlanych im. Władysława Matlakowskiego w Zakopanem. W skład kompletu mebli (Ryc. 8) wchodzi kredens, stół intarsjowany mahoniem i czarnym dębem i 6 krzeseł. Stół o charakterystycznej konstrukcji ramowo-deskowej z wysuniętymi i zakończonymi na kształt konsoli elementami ramy. Oparcia krzeseł z ażurami w postaci kolumienek i motywów roślinnych nie powodują dyskomfortu jeżeli chodzi o użytkowanie mebla.

W_M_J_Zatorscy_proj_i_wyk_Jerzy_Malicki_79c9b9f0bdcb79f549d497fd9a8abcf5.jpg

Ryc. 8   Komplet mebli, wł. Rodzina Zatorskich. Proj. i wyk.: J. Malicki

Na wystawie pokazano meble z archiwum szkolnego autorstwa Karola Stryjeńskiego. Szkoła zawsze była prężnym ośrodkiem meblarskim. Meble projektowali dyrektorzy szkoły F.Neuzil, E. Kovatz, S.Barabasz, W. Brzega, K.Stryjeński a specjalizacja meblarska istniała od chwili założenia szkoły. W obecnym budynku Szkoły zwanym potocznie ,,Strugiem” mieściła się filia Spółki Akcyjnej ,,Strug” wytwarzającej meble w stylu zakopiańskim. Poniżej zaprezentowano reklamę tej firmy zamieszczoną w czasopiśmie ,,Góral”(1921)

Dopełnieniem wystawy są komplety strugów i przyrządów wiedeńskiej firmy WEISS SOHN IN WIEN które stanowią stałą ekspozycję szkolną. Narzędzia te jako ,,wyprawkę” otrzymywali najzdolniejsi absolwenci Zakopiańskiej Szkoły Przemysłu Drzewnego.

Mebl2_316d054ded8b5a86b419f91922121d8e.jpg

Corocznie w dniu Święta Ulicy Kościeliskiej odbywa się w naszej Szkole konkurs rysunkowy dla najmłodszych mieszkańców ulicy Kościeliskiej i przybyłych gości. Kolejny konkurs już za rok, na który już dzisiaj serdecznie zapraszamy. 

Tekst: dr Alicja Marduła